Przeszukaj Listonosza

Web listonosz.net

Polecamy Witryny

Pisanie stało się tak powszechną czynnością i umiejętnością, że nie wzbudza nadmiernego zainteresowania. A przecież jeszcze stosunkowo nie tak dawno była to umiejętność, którą posiadała tylko niewielka część społeczeństwa. Jeszcze po ostatniej wojnie światowej akcja likwidacji analfabetyzmu obejmowała około 5% całej ludności Polski. W średniowieczu bywało, że nawet władcy ledwie umieli się podpisać, wyżej ceniąc sprawność we władaniu mieczem niż piórem.

Na ogół przyjmuje się. że rozwój pisma był wynikiem potrzeby notowania pewnych zdarzeń i przekazywania informacji o nich następnym pokoleniom. Obserwując, na przykład, przemiany zachodzące w otoczeniu, człowiek łatwo zauważył, że dokonują się one w określonym rytmie, stale od nowa. cyklicznie się powtarzając. Odkrył nie tylko cykliczność dzień - noc, ale także miesięczną, roczną, a nawet wieloletnią. Do tego jednak, aby wykazać tak długie okresy rytmiki, jakie występują na przykład w kilkuletnich cyklach pogody lub w zaćmieniu Słońca, musiał mieć możliwość zapisywania zdarzeń. Potrzeba ta stała się m.in. przyczyną powstania zapisów, początkowo prymitywnych a z upływem lat coraz bardziej doskonałych. Tak pojawiły się różne formy pisma, których podstawy przetrwały do dzisiejszego dnia.

Patrząc na czynność pisania z fizjologicznego i psychologicznego punktu widzenia możemy jednak pismo rozpatrywać jeszcze inaczej. Analizując je historycznie, zapominamy zazwyczaj, że jest to pewna forma mowy. którą można nazwać mową pisaną. W odróżnieniu od ustnej pozbawiona jest ona takich cech jak gesty, mimika, zabarwienie głosu. Cechy te w wyraźny sposób ułatwiają rozumienie wypowiedzianych słów. Jak wiele jest możliwości chociażby wypowiadania słowa ..tak" - od zwykłego, twierdzącego sposobu, do pytająco-powątpiewającego, którym możemy wprowadzić rozmówcę w duże zakłopotanie! W piśmie słowa muszą być odpowiednio ułożone, tak ażeby były zrozumiane zgodnie z intencją piszącego. Wymaga się tu znajomości sposobu budowy zdań i prawideł logiki. Zdanie musi być tak sformułowane, ażeby jasno wyrażało myśl poprzez słowa, z których jest zbudowane.

Jest to więc czynność, która stała się możliwa dopiero na pewnym szczeblu rozwoju układu nerwowego i psychiki. Pedagodzy doskonale wiedzą, że ucząc dziecko pisania muszą zachować kolejność pewnych etapów. Najpierw najwięcej uwagi poświęca się czynności odwzorowania, czyli naśladowania ze wzoru kształtu znaków pisarskich i ich elementów, a więc kresek, kółek, lasek, które dziecko kaligrafuje w zeszycie. Czynność ta ma na celu odpowiednie wyćwiczenie grup mięśni dłoni i palców, ażeby umiały wykonywać drobne, niezwykle precyzyjne ruchy. Temu samemu celowi służy drugi etap, tj. przepisywanie. Mamy tu jednak już większe obciążenie mięśni dłoni, które otrzymują zadanie wykonania ruchów wiązanych. W przepisywaniu zadaniem dziecka jest odwzorowanie połączonych w słowa liter. Pisze ono całe słowa, a nawet zdania, łącząc właściwe dla tych słów litery. Na tym szczeblu wymagana jest już także znajomość dźwięków, które poszczególne litery oznaczają, i sposobu ich łączenia w słowa. Nie zawsze występuje przy tym umiejętność czytania, to znaczy łączenia w myśli liter i głośnego odtworzenia napisanego wyrazu. W czasie przepisywania dziecko zapamiętuje ogólny wygląd wyrazu, który rozpoznając, jakby „odczytuje". Można czasem stwierdzić, że doskonale zapamiętało teksty na poszczególnych stronach elementarza lub ulubionej książki. Kiedy jednak ma przeczytać nowy, nie znany sobie wyraz, przychodzi mu to zrazu z bardzo wielkim trudem.

Rozumienie napisanych słów pojawia się dopiero w trzecim etapie nauki pisania, mianowicie w pisaniu z pamięci, a w pełni wykształca się w kolejnej fazie: pisaniu ze słuchu. W etapie tym następuje kojarzenie znaczenia zespołu liter, zwłaszcza wyrażających jeden dźwięk, z ich odtworzeniem w piśmie. Dziecko zaczyna w pełni rozumieć pisane słowa, co jest niezbędne do samodzielnego posługiwania się mową pisaną. Nie jest to tylko automatyzacja umiejętności pisania. W czasie każdej czynności pisania, nawet na najbardziej zaawansowanym etapie, występuje działalność myślowa i zaangażowanie uwagi. Często nie zdajemy sobie z tego sprawy, jak odmienne procesy myślowe towarzyszą czynności pisania w porównaniu z mechanizmami czynnymi przy mówieniu. W czasie pisania musi stale następować kojarzenie słów powtarzanych w myśli ze słowami „wypowiadanymi" ręką. W zwykłej czynności mówienia nie jest to potrzebne, czujemy jedynie układ myśli, którą chcemy przekazać. W pisaniu musimy najpierw myśleć słowami, ażeby po korekcji szyku   zdania   wyrazić   swoją   intencję.

Pod względem psychologicznym i fizjologicznym stwierdza się ścisłe sprzężenie mowy pisanej z mówioną i z myśleniem. Można bez przesady stwierdzić, że właśnie owo sprzężenie spowodowało ukształtowanie się funkcji myślenia na poziomie spotykanym dziś u człowieka żyjącego w społeczeństwach wysoko rozwiniętych. Umożliwiło ono korzystanie z doświadczeń innych (czytanie) i przekazywanie własnych myśli w formie utrwalonej (pisanie). Pozwoliło zwiększyć zasób wiadomości nie obciążając pamięci wszystkimi szczegółami, lecz pamiętając tylko, gdzie można znaleźć odpowiednie informacje. Czy można w ogóle sobie wyobrazić, jak przeładowana byłaby nasza pamięć, gdyby wszystkie wiadomości, które stale w życiu nam są potrzebne, trzeba było pamiętać? Jak długo są to wiadomości stosunkowo proste i stosunkowo nieliczne, przechowywanie ich w pamięci jest jeszcze możliwe. Im bardziej jednak złożone są stojące przed człowiekiem zadania, tym większy zasób różnych informacji jest do ich wykonania potrzebny. Nawet wiadomości z zakresu kursu szkolnego nie zawsze muszą być w pełni pamięciowo utrwalone. Tylko wyjątkowo można spotkać osobę, która umie na pamięć tablice logarytmiczne albo szczegółową systematykę roślin z zielnika. Po co? Można przecież w każdej chwili zajrzeć do odpowiednich źródeł.

Wynalezienie pisma było więc logicznym i nieuchronnym następstwem rozwoju człowieka. Potrzeba wiernego przekazania pewnych faktów i wszelkiej wiedzy była niemożliwa do zrealizowania przy wysoce niedoskonałej sprawności ludzkiej pamięci. Musiały powstać nowe formy, nie ustne, przekazu informacji i takimi formami stały się różne systemy pisma. I podobnie jak rozwój myśli i mowy człowieka, systemy pisania przebyły także drogę ewolucyjną, od obrazów przedstawiających przedmiot, o którym informację chciano przekazać, do pisma alfabetycznego lub skróconych kodów stenograficznych. Prawidłowość tego rodzaju widoczna jest u wszystkich ludów, nawet u tych, które przez wiele wieków żyły w odizolowaniu od innych.

Pierwszą formą pisma było pismo obrazkowe, czyli tzw. piktograficzne. Jeszcze do dziś posługują się nim Indianie Ameryki Północnej i Eskimosi. W dawniejszych czasach pismo to było szeroko rozpowszechnione na całym świecie. Napisy piktograficzne spotykane są w Ameryce Środkowej, jako pozostałość kultury Azteków i Majów, w państwach leżących u wybrzeży Morza Śródziemnego, a nawet na dalekich obszarach Oceanii, jak np. na Wyspie Wielkanocnej. Oczywiście, samo wykonanie piktogramów było różne, zależnie od zdolności artystycznych piszących i od przyjętych sposobów uproszczeń. Zwłaszcza te ostatnie — uproszczenia - były wprowadzane z biegiem lat, wraz ze wzrostem zapotrzebowania na dokumenty pisane. Stopniowo, na przykład, sylwetka mężczyzny ustępowała kilku kreskom, w których z trudem możemy domyślać się stojącej postaci.

Ponadto, wraz z uproszczeniami, zaczęto poszczególnym symbolicznym znakom przypisywać inne. dodatkowe znaczenia. Powstało pismo, w którym każdy znak oznaczał jakiś wyraz. Było w nim tyle znaków, ile słów potrzeba było przekazać na piśmie. Pismo takie nazywa się ideografią, a poszczególne znaki - ideogramami. Zaliczyć można do tego rodzaju pisma egipskie hieroglify, spotykane w postaci napisów na ścianach i kolumnach świątyń i grobowców oraz na papirusach. Niektóre pisma ideograficzne przetrwały do dziś, jak pismo chińskie, koreańskie lub japońskie.

DALEJ >>